Τι είναι το μπεμντανεπροσέλ και πώς λειτουργεί;

Στη νόσο του Πάρκινσον, τα νευρικά κύτταρα που παράγουν ντοπαμίνη, μια σημαντική χημική ουσία που συμμετέχει στον έλεγχο της κίνησης, σταδιακά σταματούν να λειτουργούν όπως θα έπρεπε και τελικά πεθαίνουν.

Το μπεμντανεπροσέλ είναι μια θεραπεία αντικατάστασης των πεθαμένων κυττάρων που παράγουν ντοπαμίνη. Ονομάζεται αλλιώς θεραπεία με βλαστοκύτταρα επειδή παράγεται από βλαστοκύτταρα, δηλαδή ειδικά κύτταρα που έχουν την ικανότητα να μετατρέπονται σε πολλούς διαφορετικούς τύπους κυττάρων στο σώμα.

Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν αυτά τα βλαστοκύτταρα για να δημιουργήσουν στο εργαστήριο υγιή κύτταρα που παράγουν ντοπαμίνη. Στη συνέχεια, μέσω χειρουργικής επέμβασης, αυτά τα κύτταρα τοποθετούνται σε ένα μέρος του εγκεφάλου το οποίο ελέγχει την κίνηση (και ονομάζεται κέλυφος του ραβδωτού σώματος). Ο στόχος είναι τα νέα κύτταρα να αρχίσουν να παράγουν ντοπαμίνη και να βοηθήσουν τον εγκέφαλο να ελέγχει την κίνηση πιο φυσικά.

Η αναλογία

Φανταστείτε έναν κήπο όπου το σύστημα ποτίσματος έχει σπάσει. Τα διαθέσιμα φάρμακα για τη νόσο του Πάρκινσον είναι σαν να ρίχνετε νερό από έναν κουβά με το χέρι. Αυτή η θεραπεία είναι σαν να φυτεύετε νέες ρίζες που αναπτύσσονται στο έδαφος για να βοηθούν τα φυτά να παίρνουν όσο νερό χρειάζονται με φυσικό τρόπο.

Ποιος το αναπτύσσει;

Το μπεμντανεπροσέλ αναπτύσσεται από την BlueRock Therapeutics, η οποία ανήκει στην Bayer AG.

Γιατί χρειάστηκε αυτή η έρευνα;

Τα διαθέσιμα φάρμακα όπως η λεβοντόπα (ένα κοινό φάρμακο για τη νόσο του Πάρκινσον) βοηθούν στη διαχείριση των συμπτωμάτων, αλλά δεν εμποδίζουν τον θάνατο των εγκεφαλικών κυττάρων. Με το πέρασμα του χρόνου, τα διαθέσιμα φάρμακα μπορούν επίσης να χάσουν την αποτελεσματικότητά τους και σε ορισμένους ασθενείς, προκαλούν ανεξέλεγκτες, χορευτικές κινήσεις (δυσκινησία). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι επιστήμονες μελετούν τώρα εάν η αντικατάσταση των χαμένων εγκεφαλικών κυττάρων θα μπορούσε να προσφέρει μια πιο μόνιμη λύση.

Συνοπτική παρουσίαση των μελετών για το μπεμντανεπροσέλ

Επειδή τα πρώτα αποτελέσματα της μελέτης exPDite ήταν ιδιαίτερα θετικά, οι ερευνητές είχαν τη δυνατότητα να επιταχύνουν τις διαδικασίες έρευνας για το μπεμντανεπροσέλ και να προχωρήσουν σε μελέτη Φάσης 3 αμέσως μετά τη Φαση 1.

*Βαθμολογία Hoehn και Yahr: Πρόκειται για μια κλίμακα από το 1 έως το 5 που χρησιμοποιούν οι γιατροί για να μετρήσουν την εξέλιξη της νόσου του Πάρκινσον σε έναν ασθενή. Ένας υψηλότερος αριθμός σημαίνει ότι η νόσος είναι πιο προχωρημένη.

**Ανοιχτή μελέτη: Μια μελέτη όπου τόσο οι συμμετέχοντες όσο και οι γιατροί γνωρίζουν ποιος λαμβάνει τη θεραπεία και σε ποια δόση.

*** Διπλά τυφλή μελέτη: Μια μελέτη όπου ούτε οι συμμετέχοντες ούτε οι γιατροί γνωρίζουν ποιος έλαβε τη θεραπεία και ποιος το ψεύτικο φάρμακο, μέχρι το τέλος της μελέτης. **** Ψεύτικο φάρμακο ονομάζεται επίσης εικονικό φάρμακο ή πλασίμπο (placebo) στα αγγλικά. Το ψεύτικο φάρμακο μοιάζει με το φάρμακο που μελετάται αλλά δεν περιέχει πραγματικό φάρμακο. Οι επιστήμονες το χρησιμοποιούν σε μελέτες για να δουν αν το αληθινό φάρμακο βοηθάει περισσότερο από το να μην πάρεις καθόλου φάρμακο.

Τι διαπίστωσε η μελέτη exPDite;

Ο κύριος στόχος

Στη μελέτη exPDite, οι ερευνητές ήθελαν να μάθουν αν το μπεντανεπροσέλ είναι ασφαλές και να παρατηρήσουν ποιες ανεπιθύμητες ενέργειες προκαλεί. Επίσης ήθελαν να ελέγξουν αν τα κύτταρα που τοποθέτησαν στον εγκέφαλο μπορούσαν να επιβιώσουν.

Τα αποτελέσματα

Οι ερευνητές διαπίστωσαν από αυτή την πρώτη μελέτη ότι η υψηλότερη δόση μπεντανεπροσέλ βελτίωσε σημαντικά την κίνηση. Ωστόσο, αυτή ήταν μια μικρή μελέτη στην οποία έλαβαν μέρος μόνο 12 άνθρωποι με Πάρκινσον. Επίσης δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου, δηλαδή ομάδα που να λάβει ψεύτικο φάρμακο. Αυτό σημαίνει ότι τα παρακάτω αποτελέσματα πρέπει να επιβεβαιωθούν στη μεγαλύτερη μελέτη Φάσης 3 για να βεβαιωθούν οι επιστήμονες ότι είναι πραγματικά.

• Βελτιωμένη κίνηση — ειδικά με την υψηλότερη δόση

Οι ερευνητές μέτρησαν πόσο καλά μπορούσαν να κινηθούν οι συμμετέχοντες όταν τα φάρμακα που έπαιρναν ανεξάρτητα από το μπεμντανεπροσέλ, δεν είχαν πια δράση. Αυτή η μέτρηση δίνει την πιο καλή εικόνα για το πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος από μόνος του. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τα αποτελέσματα για την ομάδα υψηλότερης δόσης, όπου παρατηρήθηκαν και οι πιο σημαντικές αλλαγές, 18 μήνες μετά την χειρουργική επέμβαση.

Η βελτίωση κατά 23,8 βαθμούς στη βαθμολογία κίνησης στην ομάδα υψηλής δόσης είναι μια μεγάλη, ουσιαστική αλλαγή. Πρακτικά, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει κίνηση, ντύσιμο ή περπάτημα με αισθητά μεγαλύτερη ευκολία. Οι συμμετέχοντες στην ομάδα υψηλότερης δόσης μπεντανεπροσέλ ανέφεραν επίσης ότι είχαν σχεδόν 3 περισσότερες ώρες καλής κίνησης την ημέρα (χρόνος ON) και σχεδόν 3 λιγότερες ώρες δύσκολης κίνησης την ημέρα (χρόνος OFF).

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η BlueRock Therapeutics έχει αναφέρει δεδομένα από πιο μακροχρόνια παρακολούθηση των ίδιων συμμετεχόντων στους 36 μήνες (3 χρόνια). Στα 3 έτη, οι συμμετέχοντες εξακολουθούσαν να διατηρούν μια πολύ σημαντική βελτίωση 17,9 βαθμών στις βαθμολογίες κινήσεών τους και κράτησαν περίπου 1 επιπλέον ώρα καλής κίνησης κάθε μέρα.

• Δεν εμφανίστηκε δυσκινησία

Ένας από τους μεγαλύτερους φόβους με παλαιότερες παρόμοιες θεραπείες ήταν ότι τα ίδια τα νέα κύτταρα θα μπορούσαν να προκαλέσουν δυσκινησία. Σε αυτή τη μελέτη, κανένας από τους συμμετέχοντες δεν εμφάνισε δυσκινησία εξαιτίας των νέων κυττάρων.

• Τα νέα κύτταρα επέζησαν στον εγκέφαλο

Τα νέα κύτταρα ήταν ακόμα ζωντανά και ενεργά στους 18 μήνες — 6 μήνες αφότου οι συμμετέχοντες σταμάτησαν να παίρνουν τα φάρμακα που βοηθούν στο να μην καταστραφούν τα νέα κύτταρα (δείτε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με αυτά τα φάρμακα παρακάτω).

• Η ποιότητα ζωής παρουσίασε μικρή βελτίωση

Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο σχετικά με τη συνολική ποιότητα ζωής τους, που καλύπτει την κίνηση, τις καθημερινές εργασίες, τη συναισθηματική υγεία και άλλους τομείς. Η ομάδα της υψηλότερης δόσης έδειξε μικρή βελτίωση στη συνολική βαθμολογία ποιότητας ζωής στους 18 μήνες.

• Τα μη κινητικά συμπτώματα δεν βελτιώθηκαν

Τα συμπτώματα που δεν σχετίζονται με την κίνηση — όπως ο ύπνος, η διάθεση και η μνήμη — έδειξαν μικρή αλλαγή στην ομάδα υψηλής δόσης.

• Οι δόσεις των φαρμάκων δεν άλλαξαν

Η ποσότητα φαρμάκων που έλαβαν οι συμμετέχοντες για τη νόσο Πάρκινσον παρέμεινε σχεδόν η ίδια καθ' όλη τη διάρκεια της μελέτης. Αυτό δεν προκαλεί έκπληξη - με βάση όσα γνωρίζουμε από προηγούμενες μελέτες, οποιαδήποτε μείωση της φαρμακευτικής αγωγής μπορεί να πραγματοποιηθεί αρκετά χρόνια μετά την επέμβαση.

Ασφάλεια & Ανεπιθύμητες ενέργειες

Η θεραπεία ήταν γενικά ασφαλής. Δεν υπήρχαν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες που να προκάλεσε το μπεμντανεπροσέλ.

• Ανεπιθύμητες ενέργειες κατά τη χειρουργική επέμβαση

Ένα άτομο είχε μία μόνο επιληπτική κρίση εντός 24 ωρών από την επέμβαση, αλλά αντιμετωπίστηκε γρήγορα, υποχώρησε εντελώς και δεν εμφανίστηκε ξανά.

• Ανεπιθύμητες ενέργειες από τα ανοσοκατασταλτικά φάρμακα

Επειδή τα νέα κύτταρα είναι ξένα, οι συμμετέχοντες έπρεπε να λαμβάνουν φάρμακα που ηρεμούν το ανοσοποιητικό σύστημα (που ονομάζονται ανοσοκατασταλτικά) για 1 χρόνο για να μην επιτρέψουν στο ανοσοποιητικό σύστημα να καταστρέψει τα νέα κύτταρα. Αυτά τα φάρμακα προκάλεσαν προσωρινές ήπιες ανεπιθύμητες ενέργειες όπως ναυτία και αίσθημα κούρασης, οι οποίες εξαφανίστηκαν εντελώς μόλις διακόπηκαν στο 1 έτος.

• Οι εξετάσεις του εγκεφάλου δεν διαπίστωσαν αιμορραγία στον εγκέφαλο σε κανέναν συμμετέχοντα σε όλη τη διάρκεια της μελέτης.

• Συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες

Τα περισσότερα προβλήματα ήταν ήπια, όπως πονοκέφαλοι ή μικρές λοιμώξεις. Αυτά συχνά προέρχονται από τη χειρουργική επέμβαση ή τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την προστασία των νέων κυττάρων.

Η μεγάλη εικόνα: Ποιότητα ζωής

Τα πρώτα αποτελέσματα από την ομάδα που έλαβε την υψηλότερη δόση μπεμντανεπροσέλ είναι ενθαρρυντικά. Οι συμμετέχοντες παρουσίασαν βελτίωση στην κίνηση, περισσότερες ώρες νιώθοντας καλά ελεγχόμενοι και λιγότερες ώρες νιώθοντας δυσκολία στην κίνηση — όλα αυτά χωρίς καμία αλλαγή στα φάρμακα που ήδη έπαιρναν.

Για έναν ασθενή, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει μεγαλύτερη ανεξαρτησία στην καθημερινή ζωή, περισσότερες ώρες ικανός να ντυθεί, να μαγειρέψει, να περπατήσει ή να περάσει χρόνο με την οικογένειά του χωρίς τις απρόβλεπτες περιόδους "ON" και "OFF".

Ωστόσο, τρία σημαντικά πράγματα παραμένουν άγνωστα:

• Θα διαρκέσει το όφελος; Η μελέτη παρακολούθησε τους συμμετέχοντες για 18 μήνες. Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν η βελτίωση διατηρείται, αυξάνεται ή μειώνεται με τα χρόνια.

• Θα μειώσει τη φαρμακευτική αγωγή; Με βάση προηγούμενες μελέτες, για να συμβεί αυτό μπορεί να περάσουν αρκετά χρόνια. Δεν είναι σίγουρο ότι θα το καταφέρει, ωστόσο.

• Θα δείξει τα ίδια αποτελέσματα στη μελέτη Φάσης 3; Η μελέτη Φάσης 3, με πάνω από 100 συμμετέχοντες και μια ομάδα σύγκρισης, θα απαντήσει οριστικά σε αυτό.