Τι είναι η νόσος του Πάρκινσον;

Η νόσος του Πάρκινσον είναι μια προοδευτική νευροεκφυλιστική νόσος. Αυτό σημαίνει ότι επηρεάζει τον εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα καθώς ορισμένα κύτταρα του εγκεφάλου (που ονομάζονται νευρικά κύτταρα) χάνουν σταδιακά τη λειτουργία τους και τελικά πεθαίνουν. Λέγεται προοδευτική επειδή εξελίσσεται σταδιακά με την πάροδο των ετών.

Η νόσος του Πάρκινσον ανήκει σε μια ομάδα παθήσεων γνωστών ως διαταραχές της κίνησης, δηλαδή στις παθήσεις που δυσκολεύουν τον έλεγχο και τον συντονισμό των κινήσεων.

Η νόσος Πάρκινσον εκδηλώνεται συνήθως κοντά στην ηλικία των 65 ετών. Ωστόσο, περίπου 1 στους 10 ανθρώπους με Πάρκινσον εμφανίζουν συμπτώματα πριν από τα 50 έτη – μια μορφή γνωστή ως πρώιμης έναρξης νόσος του Πάρκινσον ή νεανικό Πάρκινσον (στα αγγλικά: young onset Parkinson’s disease [YOPD]).

Πώς επηρεάζει η νόσος του Πάρκινσον τον εγκέφαλο;

Στη νόσο του Πάρκινσον, ορισμένα νευρικά κύτταρα χάνουν σταδιακά τη λειτουργικότητά τους και τελικά πεθαίνουν. Αυτά τα κύτταρα παράγουν ντοπαμίνη, μια σημαντική χημική ουσία που συμμετέχει στον έλεγχο της κίνησης, αλλά και σε πολλές άλλες λειτουργίες του οργανισμού. Καθώς τα κύτταρα που παράγουν ντοπαμίνη πεθαίνουν, τα επίπεδα ντοπαμίνης μειώνονται. Η μείωση αυτή οδηγεί στην εμφάνιση κινητικω΄ν συμπτωμάτων (συμπτώματα που σχετίζονται με την κίνηση) και μη κινητικών συμπτωμάτων (άλλα συμπτώματα που δεν σχετίζονται με την κίνηση).

Πόσο συχνή είναι η νόσος του Πάρκινσον;

Η νόσος του Πάρκινσον είναι η δεύτερη πιο συχνή νευροεκφυλιστική νόσος μετά τη νόσο Αλτσχάιμερ. Περισσότεροι από 11 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σήμερα με Πάρκινσον παγκοσμίως, ενώ ο αριθμός τους σχεδόν τριπλασιάστηκε από το 1990. Αυτό καθιστά το Πάρκινσον τη νευροεκφυλιστική νόσο με τη μεγαλύτερη αύξηση παγκοσμίως.

Συχνά συμπτώματα της νόσου του Πάρκινσον

Τα συμπτώματα της νόσου του Πάρκινσον διαφέρουν από άτομο σε άτομο και δεν εμφανίζονται όλα σε όλους. Διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες: κινητικά συμπτώματα, που επηρεάζουν την κίνηση, και μη κινητικά συμπτώματα, που επηρεάζουν πολλές άλλες λειτουργίες του οργανισμού. Σήμερα υπάρχουν φάρμακα που αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τόσο τα κινητικά όσο και τα μη κινητικά συμπτώματα της νόσου Πάρκινσον.

Συχνά κινητικά συμπτώματα:

• Τρόμος: Τρέμουλο που συνήθως ξεκινά στο ένα χέρι ή πόδι και εμφανίζεται όταν το σώμα βρίσκεται σε ηρεμία. Περίπου 7 στους 10 (70%) ανθρώπους με Πάρκινσον εμφανίζουν τρόμο. Μπορεί να μειώνεται ή να εξαφανίζεται κατά τη διάρκεια του ύπνου και να βελτιώνεται με την κίνηση.

• Βραδυκινησία (αργή κίνηση): Οι κινήσεις γίνονται πιο αργές και συχνά μικρότερες από το συνηθισμένο. Η βραδυκινησία μπορεί να επηρεάσει:

  • Κίνηση και περπάτημα: Μπορεί να παρατηρήσετε ότι τα βήματά σας γίνονται πιο σύντομα και ο ρυθμός σας κατά το περπάτημα πιο αργός.

  • Καθημερινές δραστηριότητες: Εργασίες που παλαιότερα γίνονταν αυτόματα, όπως το ντύσιμο, το γράψιμο ή το κούμπωμα ενός πουκαμίσου, μπορεί τώρα να απαιτούν περισσότερο χρόνο και προσπάθεια.

  • Εκφραστικότητα: Η βραδυκινησία επηρεάζει και τους μύες του προσώπου, με αποτέλεσμα οι εκφράσεις να είναι λιγότερο έντονες. Έτσι, το πρόσωπο μπορεί να φαίνεται πιο ανέκφραστο ή σοβαρό, ακόμη και όταν εσείς αισθάνεστε χαρούμενοι ή συμμετέχετε ενεργά σε μια συζήτηση.

  Η βραδυκινησία είναι ένα βασικό σύμπτωμα. Δηλαδή για να διαγνωστεί ένας ασθενής με Πάρκινσον πρέπει να έχει βραδυκινησία.

• Ακαμψία (δυσκαμψία): Οι μύες παραμένουν σφιγμένοι, γεγονός που μπορεί να προκαλεί πόνο, δυσκολία στην κίνηση και αίσθημα ακαμψίας στα άκρα ή στον κορμό.

• Ισορροπία και βάδιση: Στα πιο προχωρημένα στάδια της νόσου, μπορεί να γίνει δυσκολότερο να διατηρηθεί η ισορροπία, αυξάνεται ο κίνδυνος για πτώσεις, το σώμα αποκτά σκυφτή στάση ή εκδηλώνεται "πάγωμα βάδισης". Μερικές φορές, όταν ένας άνθρωπος με Πάρκινσον προσπαθεί να ξεκινήσει να περπατά ή να συνεχίσει το περπάτημά του, μπορεί να νιώσει ότι τα πόδια του έχουν "κολλήσει" στο έδαφος και δεν μπορούν να κινηθούν για λίγα δευτερόλεπτα. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται "πάγωμα" της βάδισης.

Συχνά μη κινητικά συμπτώματα:

Τα μη κινητικά συμπτώματα είναι εξίσου σημαντικά με τα κινητικά. Μπορεί να εμφανιστούν πολλά χρόνια πριν από τα πρώτα κινητικά συμπτώματα και συχνά επηρεάζουν περισσότερο την ποιότητα ζωής.

• Διαταραχές ύπνου: Πολλοί άνθρωποι με Πάρκινσον δυσκολεύονται να κοιμηθούν ή να παραμείνουν κοιμισμένοι, έχουν έντονα όνειρα ή εφιάλτες, νιώθουν υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας ή ξυπνούν χωρίς να αισθάνονται ξεκούραστοι. Επίσης, μπορεί συχνά κινούνται ή να μιλάνε έντονα στον στον ύπνο τους, σαν να ζουν το όνειρο (σωματική αναπαράσταση ονείρων).

• Αισθητηριακές αλλαγές: Η νόσος του Πάρκινσον μπορεί να προκαλέσει απώλεια όσφρησης (δυσκολία στην αναγνώριση μυρωδιών), αλλαγές στην όραση, ή και πόνους.

• Δυσλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος: Μπορεί να επηρεαστούν λειτουργίες του σώματος που γίνονται από μόνες τους (αυτόνομες) και να εκδηλωθούν: προβλήματα ούρησης, σεξουαλική δυσλειτουργία, έντονη εφίδρωση (έντονος ιδρώτας), ή ορθοστατική υπόταση (χαμηλή αρτηριακή πίεση που συνοδεύεται από ζαλάδα όταν σηκώνεστε απότομα).

• Προβλήματα σκέψης και μνήμης: Ορισμένοι άνθρωποι με Πάρκινσον μπορεί να εμφανίσουν αργή σκέψη, δυσκολία στη συγκέντρωση και προβλήματα μνήμης. Σε ορισμένους αναπτύσσεται άνοια σε μεταγενέστερα στάδια της νόσου.

• Ψυχική και συναισθηματική υγεία: Κοινά συμπτώματα αποτελούν η κατάθλιψη, το άγχος κι η απάθεια, δηλαδή το μειωμένο ενδιαφέρον ή κίνητρο για δραστηριότητες που παλαιότερα ήταν ευχάριστες.

• Δυσκολίες στην ομιλία και κατάποση: Ορισμένοι άνθρωποι με Πάρκινσον μιλούν χαμηλόφωνα και μπορεί να έχουν δυσκολία στην άρθρωση, δηλαδή δυσκολεύονται να μιλήσουν καθαρά ή χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να πουν αυτό που θέλουν. Επίσης, μπορεί να εμφανίσουν δυσκολία στην κατάποση (το πώς καταπίνουν) και το μάσημα της τροφής.

Διαβάσετε τον πλήρη οδηγό μας για τα συμπτώματα που μπορούν να εμφανιστούν στο Πάρκινσον εδώ.

Ζώντας με τη νόσο του Πάρκινσον

Η διάγνωση της νόσου του Πάρκινσον αποτελεί έναν σταθμό στη ζωή, όχι όμως και το τέλος της καθημερινότητας όπως τη γνωρίζετε.

• Η διαδρομή είναι διαφορετική για τον καθένα: Τα συμπτώματα και ο ρυθμός εξέλιξης διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Δεν εμφανίζουν όλοι οι άνθρωποι με Πάρκινσον τα ίδια συμπτώματα, ούτε με την ίδια βαρύτητα. Κάποιοι μπορεί να εμφανίζουν πολύ ήπια συμπτώματα για πολλά χρόνια, ενώ άλλοι μπορεί να αντιμετωπίζουν πιο γρήγορες αλλαγές. Δεν υπάρχει «τυπική» πορεία, παρά μόνο η δική σας.

• Η θεραπεία προσαρμόζεται στις ανάγκες σας: Καθώς οι ανάγκες του οργανισμού αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου, είναι φυσιολογικό να χρειάζονται αλλαγές στη φαρμακευτική αγωγή, στις δόσεις των φαρμάκων ή στο πόσο συχνά παίρνετε τα φάρμακά σας μέσα στη μέρα. Οι αλλαγές αυτές δεν σημαίνουν ότι η θεραπεία έχει αποτύχει. Αντίθετα, αποτελούν αναμενόμενο μέρος της αντιμετώπισης της νόσου και βοηθούν ώστε η θεραπεία να συνεχίζει να ανταποκρίνεται στις ανάγκες σας.

• Η διαχείριση κάνει τη διαφορά: Η αντιμετώπιση του Πάρκινσον δεν βασίζεται μόνο στα φάρμακα. Η άσκηση, η φυσικοθεραπεία, η λογοθεραπεία, η εργοθεραπεία, η διατήρηση της κοινωνικής ζωής, η σωστή ενημέρωση και η παρακολούθηση των συμπτωμάτων από τους κατάλληλους ειδικούς είναι τα «εργαλεία» σας.

Πρακτικές προτάσεις που βελτιώνουν την ποιότητα ζωής

• Ασκηθείτε τακτικά: Η σύγχρονη έρευνα τονίζει πως η άσκηση είναι βασικό μέρος της θεραπείας της νόσου του Πάρκινσον. Η άσκηση υψηλής έντασης (που στοχεύει σε αύξηση των καρδιακών παλμών και έντονη κινητοποίηση) έχει φανεί πως βελτιώνει τα κινητικά συμπτώματα και πιθανώς καθυστερεί την εξέλιξη της νόσου.

Ωστόσο, δεν μπορούν όλοι να ασκηθούν με την ίδια ένταση. Αν έχετε προβλήματα ισορροπίας, άλλες παθήσεις ή μειωμένη φυσική κατάσταση, ακόμη και η μέτριας έντασης άσκηση ή ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα φυσικοθεραπείας μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη. Επιλέξτε δραστηριότητες που σας αναγκάζουν να συγκεντρωθείτε στην κίνηση, είτε πρόκειται για χορό, Tai Chi ή προσαρμοσμένα προγράμματα φυσικοθεραπείας που μπορούν επίσης να βελτιώσουν την ισορροπία, την κινητικότητα και την αυτοπεποίθηση στην κίνηση.

Διαβάστε περισσότερα:

• Τρώτε ισορροπημένα: Δεν υπάρχει κάποια ειδική δίαιτα που να θεραπεύει ή να επιβραδύνει αποδεδειγμένα τη νόσο του Πάρκινσον. Ωστόσο, ολοένα και περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι η μεσογειακή διατροφή (πλούσια σε αντιοξειδωτικά, φυτικές ίνες, καλά λιπαρά και ωμέγα-3) συνδέεται με καλύτερη υγεία του εγκεφάλου και πιθανώς με βραδύτερη εξέλιξη της νόσου. Παράλληλα, μια ισορροπημένη διατροφή βοηθά στην αντιμετώπιση προβλημάτων όπως η δυσκοιλιότητα, η απώλεια βάρους και η μειωμένη ενέργεια.

• Ενημερωθείτε: Επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι άνθρωποι με Πάρκινσον που ενημερώνονται από αξιόπιστες πηγές και υιοθετούν στρατηγικές διαχείρισης της νόσου (μέσω έγκυρων οδηγών) παρουσιάζουν καλύτερη ποιότητα ζωής σε σχέση με όσους δεν έχουν αντίστοιχη ενημέρωση.

Στο Φάρο του Πάρκινσον θα βρείτε αξιόπιστες πληροφορίες, πρακτικούς οδηγούς και τις τελευταίες εξελίξεις από την έρευνα, ώστε να μπορείτε να παίρνετε ενημερωμένες αποφάσεις για την υγεία σας.

• Διατηρήστε μια ενεργή κοινωνική ζωή: Η επαφή με την οικογένεια, τους φίλους και άλλους ανθρώπους με Πάρκινσον συνδέεται με καλύτερη ποιότητα ζωής, λιγότερο άγχος και κατάθλιψη και μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα.

• Χτίστε το κατάλληλο δίκτυο φροντίδας: Η νόσος του Πάρκινσον επηρεάζει πολλές διαφορετικές λειτουργίες του οργανισμού και η αποτελεσματική αντιμετώπισή της συχνά απαιτεί τη συνεργασία διαφορετικών επαγγελματιών υγείας. Βρείτε έναν νευρολόγο με εμπειρία στις κινητικές διαταραχές και μη διστάζετε να συζητάτε ανοιχτά κάθε νέο σύμπτωμα ή δυσκολία. Όταν χρειάζεται, ο νευρολόγος σας μπορεί να σας παραπέμψει σε άλλους ειδικούς, όπως φυσικοθεραπευτή, λογοθεραπευτή, εργοθεραπευτή, ψυχολόγο ή διατροφολόγο. Η έγκαιρη αναγνώριση των προβλημάτων και η συνεργασία με την κατάλληλη ομάδα φροντίδας βοηθούν να βρίσκονται λύσεις και να διατηρείται η καλύτερη δυνατή ποιότητα ζωής.

Αντιμετώπιση και επιλογές θεραπείας

Παρότι σήμερα δεν υπάρχει θεραπεία που να σταματά ή να αναστρέφει την εξέλιξη της νόσου, υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες για τα περισσότερα κινητικά και μη κινητικά συμπτώματα. Εκτός από τα φάρμακα, υπάρχουν εξειδικευμένες παρεμβάσεις, όπως η εν τω βάθει εγκεφαλική διέγερση (DBS) και οι θεραπείες συνεχούς έγχυσης με αντλία, οι οποίες μπορούν να προσφέρουν σημαντικό όφελος όταν χρειάζονται. Στόχος της θεραπείας είναι κάθε άνθρωπος να διατηρεί τη μεγαλύτερη δυνατή ανεξαρτησία και ποιότητα ζωής σε κάθε στάδιο της νόσου.

Εξελίξεις στην έρευνα για το Πάρκινσον

Ερευνητές σε όλο τον κόσμο εργάζονται καθημερινά για να κατανοήσουν καλύτερα τη νόσο και να ανακαλύψουν νέες θεραπείες. Πολλοί στην επιστημονική κοινότητα πιστεύουν ότι βρισκόμαστε κοντά σε θεραπευτικές ανακαλύψεις που θα μπορούσαν να αλλάξουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η νόσος του Πάρκινσον στο άμεσο μέλλον.

Οι επιστημονικές και ιατρικές εξελίξεις συνεχίζουν να βελτιώνουν τη ζωή των ανθρώπων με Πάρκινσον. Με τη σωστή φροντίδα, υποστήριξη και ενημέρωση, πολλοί άνθρωποι συνεχίζουν να ζουν μια πλήρη και ουσιαστική ζωή μετά τη διάγνωση.