Τα 4 βασικά κινητικά συμπτώματα

Η διάγνωση της νόσου του Πάρκινσον βασίζεται κυρίως σε τέσσερα βασικά συμπτώματα τα οποία σχετίζονται με την κίνηση (κινητικά συμπτώματα), τα οποία αξιολογεί ο νευρολόγος κατά την κλινική εξέταση.

1. Τρόμος: Τρέμουλο που συνήθως ξεκινά στο ένα χέρι ή πόδι και εμφανίζεται όταν το σώμα βρίσκεται σε ηρεμία. Περίπου 7 στους 10 (70%) ανθρώπους με Πάρκινσον εμφανίζουν τρόμο. Μπορεί να μειώνεται ή να εξαφανίζεται κατά τη διάρκεια του ύπνου και να βελτιώνεται με την κίνηση.

2. Βραδυκινησία (αργή κίνηση): Οι κινήσεις γίνονται πιο αργές και συχνά μικρότερες από το συνηθισμένο. Η βραδυκινησία μπορεί να επηρεάσει:

   • Κίνηση και περπάτημα: Μπορεί να παρατηρήσετε ότι τα βήματά σας γίνονται πιο σύντομα και ο ρυθμός σας κατά το περπάτημα πιο αργός.

   • Λεπτές κινήσεις των χεριών: Δραστηριότητες που απαιτούν ακρίβεια, όπως το κούμπωμα κουμπιών, το δέσιμο των κορδονιών, το γράψιμο ή η χρήση μαχαιροπίρουνων, μπορεί να γίνονται πιο αργές και πιο δύσκολες.

   • Εκφραστικότητα: Η βραδυκινησία επηρεάζει και τους μύες του προσώπου, με αποτέλεσμα οι εκφράσεις να είναι λιγότερο έντονες. Έτσι, το πρόσωπο μπορεί να φαίνεται πιο ανέκφραστο ή σοβαρό, ακόμη και όταν εσείς αισθάνεστε χαρούμενοι ή συμμετέχετε ενεργά σε μια συζήτηση (υπομιμία).

   Η βραδυκινησία είναι το βασικότερο κινητικό σύμπτωμα και είναι απαραίτητο για να διαγνωστεί ένας ασθενής με Πάρκινσον.

3. Ακαμψία (δυσκαμψία): Οι μύες παραμένουν σφιγμένοι, γεγονός που μπορεί να προκαλεί πόνο, δυσκολία στην κίνηση και αίσθημα ακαμψίας στα άκρα ή στον κορμό.

4. Διαταραχές ισορροπίας και στάσης σώματος: Στα πιο προχωρημένα στάδια της νόσου, μπορεί να γίνει δυσκολότερο να διατηρηθεί η ισορροπία, αυξάνεται ο κίνδυνος για πτώσεις και το σώμα αποκτά σκυφτή στάση.

Άλλα κινητικά συμπτώματα

Πέρα από τα 4 βασικά κινητικά συμπτώματα, η νόσος Πάρκινσον μπορεί να επηρεάσει:

1. Βάδισμα (περπάτημα): 

   • Συρόμενο βάδισμα: Τα βήματα γίνονται πιο μικρά, γρήγορα και συρτά.

   • Πάγωμα βάδισης: Μερικές φορές, όταν ένας άνθρωπος με Πάρκινσον προσπαθεί να ξεκινήσει να περπατά ή να συνεχίσει το περπάτημά του, μπορεί να νιώσει ότι τα πόδια του έχουν "κολλήσει" στο έδαφος και δεν υπακούουν στην εντολή να κινηθούν για λίγα δευτερόλεπτα.

   • Δυσκολία στις στροφές: Η αλλαγή κατεύθυνσης ή το στρίψιμο του σώματος μπορεί να γίνεται αργά και να απαιτεί πολλά μικρά βήματα.

   • Δυσκολία στην έναρξη της κίνησης: Μπορεί να χρειάζεται περισσότερος χρόνος ή προσπάθεια για να ξεκινήσει μια κίνηση, όπως το να σηκωθεί κάποιος από μια καρέκλα ή το κρεβάτι.

2. Ομιλία:

   • Υποφωνία: Ορισμένοι άνθρωποι με Πάρκινσον μιλούν χαμηλόφωνα.

   • Δυσαρθρία: Μπορεί να έχουν δυσκολία στην άρθρωση, δηλαδή δυσκολεύονται να προφέρουν καθαρά τις λέξεις.

3. Δυσφαγία (δυσκολία στην κατάποση): Οι δυσκολίες στην κατάποση (διαδικασία να καταπιείτε κάτι) είναι συνήθως συχνότερες όσο η νόσος εξελίσσεται, αλλά μπορεί να εμφανιστούν και νωρίτερα. Αυτό συμβαίνει γιατί οι μύες του λαιμού μπορεί να γίνουν πιο αδύναμοι, κάνοντας την κατάποση δύσκολη και αυξάνοντας τον κίνδυνο πνιγμού.

4. Γραφή: Τα γράμματα γίνονται πιο μικρά και είναι δύσκολο να διαβαστούν (μικρογραφία).

5. Αυτόματες κινήσεις: Το ανοιγμα και κλείσιμο των ματιών, το αυθόρμητο χαμόγελο ή η φυσική κίνηση των χεριών στο περπάτημα μπορεί να μειωθούν.

Ακούσιες κινήσεις (κινήσεις που γίνονται χωρίς έλεγχο)

1. Δυσκινησίες: Αυτές είναι κινήσεις που γίνονται παρά τη θέληση του ανθρώπου με Πάρκινσον (δεν τις ελέγχει) και μοιάζουν με χορευτικές κινήσεις. Φανταστείτε ότι το χέρι, το πόδι ή ο κορμός αρχίζει να κινείται μόνο του με συνεχείς, ρευστές κινήσεις, σαν να χορεύει, ακόμη κι όταν δεν το θέλετε. Οι δυσκινησίες εμφανίζονται συνήθως ως ανεπιθύμητη ενέργεια της μακροχρόνιας θεραπείας με λεβοντόπα. Άλλα φάρμακα που χρησιμοποιούνται στην αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον (ντοπαμινεργικοί αγωνιστές και αναστολείς της κατεχολ-Ο-μεθυλτρανσφεράσης) μπορεί επίσης να προκαλέσουν δυσκινησίες, ειδικά όταν συνδυάζονται με λεβοντόπα. Οι δυσκινησίες εμφανίζονται σε περίπου 4 στους 10 (40%) ανθρώπους με Πάρκινσον μετά από 4–6 χρόνια θεραπείας. Είναι συχνότερες σε νεανικό Πάρκινσον.

2. Δυστονία: Πρόκειται για επίμονες μυϊκές συσπάσεις που προκαλούν επαναλαμβανόμενες ή μη φυσικές κινήσεις ή επώδυνες στάσεις. Για παράδειγμα, τα δάχτυλα του ποδιού μπορεί να λυγίσουν έντονα προς τα κάτω ή το πέλμα να στρίψει προς τα μέσα χωρίς ο άνθρωπος με Πάρκινσον να το θέλει. Η δυστονία επίσης συχνότερη στο νεανικό Πάρκινσον.

Τα «αόρατα» μη κινητικά συμπτώματα

Πολλοί ασθενείς εμφανίζουν μη κινητικά συμπτώματα, μερικές φορές πολλά χρόνια πριν φανούν οι πρώτες κινητικές αλλαγές. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής.

Ψυχική και συναισθηματική υγεία

1. Κατάθλιψη και άγχος: Η κατάθλιψη και το άγχος είναι πολύ κοινά συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν πριν τα κινητικά συμπτώματα. Η κατάθλιψη είναι μια κατάσταση συνεχούς λύπης ή αίσθησης ότι δεν υπάρχει ελπίδα. Το άγχος είναι υπερβολική ανησυχία, ένα αίσθημα ανασφάλειας ή φόβου.

2. Απάθεια: Μειωμένο ενδιαφέρον ή κίνητρο για δραστηριότητες που παλαιότερα ήταν ευχάριστες.

3. Ψευδαισθήσεις: Μερικές φορές ο άνθρωπος με Πάρκινσον μπορεί να βλέπει ή να ακούει πράγματα που δεν είναι πραγματικά. Συχνά σχετίζονται με τη φαρμακευτική αγωγή ή εμφανίζονται σε πιο προχωρημένα στάδια της νόσου.

4. Παραληρητικές ιδέες: Ο ασθενής πιστεύει πράγματα που δεν ισχύουν, παρόλο που υπάρχει ξεκάθαρη απόδειξη ότι δεν είναι αληθινά. Για παράδειγμα, μπορεί να είναι σίγουρος ότι τον παρακολουθούν ή ότι ο/η σύντροφός του τον απατά, ενώ αυτό δεν συμβαίνει. Μπορεί να εμφανιστεί σε προχωρημένα στάδια της νόσου.

5. Παρορμητικές συμπεριφορές: Υπερβολική ενασχόληση με  τυχερά παιχνίδια, αγορές, φαγητό ή σεξουαλικότητα. Εμφανίζονται σε 15-20 στους 100 (15%-20%) των ανθρώπων με Πάρκινσον κυρίως με τη λήψη ντοπαμινεργικών αγωνιστών.

Γνωστικές αλλαγές (αλλαγές στη σκέψη και μνημη):

1. Αργή σκέψη.

2. Δυσκολία στη συγκέντρωση.

3. Δυσκολία προγραμματισμού και οργάνωσης.

4. Δυσκολία στην εύρεση των σωστών λέξεων.

5. Δυσκολία την εκτέλεση πολλών εργασιών ταυτόχρονα.

6. Προβλήματα μνήμης.

7. Άνοια μπορεί να αναπτυχθεί σε ορισμένους σε μεταγενέστερα στάδια της νόσου.

Προβλήματα ύπνου

1. Αϋπνία: Πολλοί άνθρωποι με Πάρκινσον δυσκολεύονται να κοιμηθούν ή να παραμείνουν κοιμισμένοι.

2. Ανήσυχος ύπνος, έντονη υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας ή ύπνος που δεν ξεκουράζει.

3. Έντονα όνειρα ή εφιάλτες.

4. Έντονη κίνηση κατά τη διάρκεια των ονείρων: Ο άνθρωπος με Πάρκινσον συχνά κινείται ή μιλάει στον ύπνο του, σαν να ζει το όνειρο. Αυτό λέγεται διαταραχή συμπεριφοράς κατά τον ύπνο REM (συντομογραφία στα αγγλικά: RBD) και μπορεί να είναι από τα πρώτα σημάδια της νόσου Πάρκινσον, που εμφανίζεται αρκετά χρόνια πριν από άλλα συμπτώματα.

5. Σύνδρομο ανήσυχων ποδιών, που προκαλεί έντονη ανάγκη για κίνηση των ποδιών κατά την ανάπαυση.

Αισθητηριακές αλλαγές

1. Απώλεια όσφρησης (ανοσμία/υποσμία): Η μείωση ή απώλεια της ικανότητας να μυρίζει ο άνθρωπος με Πάρκινσον μπορεί να είναι ένα από τα πρώτα συμπτώματα που συχνά εμφανίζεται χρόνια πριν τη διάγνωση της νόσου.

2. Χρόνιος πόνος: Ο πόνος είναι συχνότερος στη νόσο του Πάρκινσον απ' ό,τι πιστεύουν πολλοί άνθρωποι. Μπορεί να οφείλεται στη δυσκαμψία, στη δυστονία, σε νευροπαθητικό πόνο ή σε άλλες αλλαγές που προκαλεί η νόσος και μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής.

3. Νευροπαθητικός πόνος: Αυτό το είδος πόνου προκαλεί αίσθηση καψίματος, κρύου, ή μουδιάσματος. Συχνά εμφανίζεται στην πλευρά του σώματος που εκδηλώθηκαν τα αρχικά κινητικά συμπτώματα. Αν για παράδειγμα το Πάρκινσον ξεκίνησε με τρόμο στο δεξί χέρι, ο ασθενής είναι πιο πιθανό να εμφανίσει πόνο στο δεξί ώμο, καρπό ή δάκτυλα.

4. Προβλήματα όρασης: Μπορεί να εμφανιστούν θολή ή διπλή όραση, ξηροφθαλμία ή δυσκολία στην εστίαση.

Συμπτώματα δέρματος

1. Σμηγματορροϊκή δερματίτιδα: Εμφανίζονται λιπαρές, κόκκινες κηλίδες στο τριχωτό του κεφαλιού, στο πρόσωπο ή σε άλλα σημεία.

2. Πολύ ξηρό δέρμα.

3. Δικτυωτή κηλίδωση του δέρματος (livedo reticularis): Εμφανίζονται κηλίδες με μορφή «δικτύου» ή «ιστού αράχνης». Αυτό μπορεί να είναι ανεπιθύμητη ενέργεια της αμανταδίνης, ενός φαρμάκου που χρησιμοποιείται στη θεραπεία της νόσου Πάρκινσον.

Λειτουργίες του σώματος που γίνονται από μόνες τους (αυτόνομες)

1. Δυσκοιλιότητα και άλλα γαστρεντερικά προβλήματα: Είναι συχνά και μπορεί να αποτελούν αρχικά σημάδια της νόσου.

2. Προβλήματα ούρησης:

   • Συχνοουρία: Ανάγκη για συχνή ούρηση.

   • Ακράτεια ούρων: Δυσκολία συγκράτησης ούρων.

   • Έντονη ανάγκη για ούρηση.

3. Ορθοστατική υπόταση: Απότομη πτώση πίεσης όταν σηκώνεται κανείς όρθιος από καθιστή ή ξαπλωτή θέση, που μπορεί να συνοδεύεται από ζάλη ή λιποθυμία.

4. Υπερβολική εφίδρωση: Ορισμένοι ασθενείς με Πάρκινσον ιδρώνουν περισσότερο από το συνηθισμένο.

5. Σεξουαλική δυσλειτουργία: Μπορεί να επηρεαστεί η σεξουαλική υγεία των ανδρών και των γυναικών εξαιτίας αλλαγών στο νευρικό σύστημα. Επίσης μπορεί να εμφανιστεί στυτική δυσλειτουργία.

6. Σιελόρροια: Ορισμένοι άνθρωποι με Πάρκινσον έχουν περισσότερα σάλια από το συνηθισμένο.

Άλλα συμπτώματα

1. Κόπωση: Η έντονη αίσθηση κούρασης, ιδίως αργά μέσα στην ημέρα, που δεν βελτιώνεται πάντα με ξεκούραση, είναι ένα πολύ κοινό σύμπτωμα.

2. Βάρος: Ορισμένοι άνθρωποι χάνουν βάρος χωρίς να το επιδιώκουν, ιδιαίτερα καθώς η νόσος εξελίσσεται. Άλλοι μπορεί να πάρουν βάρος, λόγω μειωμένης κινητικότητας ή ως αποτέλεσμα ορισμένων θεραπειών.