Αναγνωρίζοντας τα πρώτα συμπτώματα της νόσου του Πάρκινσον

Η αναγνώριση της νόσου του Πάρκινσον στα αρχικά της στάδια δεν είναι πάντα εύκολη. Σήμερα γνωρίζουμε ότι πολλοί άνθρωποι περνούν από μια περίοδο που ονομάζεται πρόδρομη φάση. Πρόκειται για το στάδιο κατά το οποίο η νόσος έχει ήδη ξεκινήσει, αλλά τα χαρακτηριστικά κινητικά συμπτώματα – όπως ο τρόμος ή η βραδυκινησία – δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί.

Η πρόδρομη φάση μπορεί να ξεκινήσει 10–20 χρόνια πριν τα συμπτώματα γίνουν αρκετά ξεκάθαρο ότι οφείλονται στο Πάρκινσον και γίνει η διάγνωση. Κατά την πρόδρομη φάση συνήθως εκδηλώνονται τα πρώτα μη κινητικά συμπτώματα.

Τα πρώτα μη κινητικά συμπτώματα

1. Διαταραχή συμπεριφοράς κατά τον ύπνο REM (RBD): Κατά τη διάρκεια του ύπνου, το άτομο μπορεί να μιλάει, να φωνάζει ή να κάνει έντονες κινήσεις, σαν να «ζει» το όνειρό του. Η διαταραχή αυτή αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα αρχικά σημάδια της νόσου του Πάρκινσον που γνωρίζουμε σήμερα. Μπορεί να εμφανιστεί κατά μέσο όρο περίπου 13 χρόνια πριν από τη διάγνωση. Η RBD είναι σημαντικά πιο συχνή και με πιο "βίαια" συμπτώματα στους άνδρες σε σχέση με τις γυναίκες.

   💡 Τι είναι φυσιολογικό / Άλλη αιτία: Ένα μεμονωμένο επεισόδιο έντονου ύπνου μετά από μια πολύ στρεσογόνα ημέρα, η υπνοβασία ή οι σπασμοί κατά την έναρξη του ύπνου. Στο Πάρκινσον η RBD είναι χρόνια, συχνή και συχνά βίαιη.

2. Υποσμία/Ανοσμία (μειωμένη ή απουσία όσφρησης): Πολλοί άνθρωποι με νόσο του Πάρκινσον παρατηρούν ότι δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν μυρωδιές ή ότι έχουν χάσει εντελώς την όσφρησή τους. Η αλλαγή αυτή μπορεί να εμφανιστεί αρκετά χρόνια πριν από τα πρώτα κινητικά συμπτώματα και αποτελεί ένα από τα συχνότερα αρχικά σημάδια της νόσου.

   💡 Τι είναι φυσιολογικό / Άλλη αιτία: Μια πρόσφατη ίωση (π.χ. COVID-19, γρίπη), χρόνια ιγμορίτιδα, αλλεργική ρινίτιδα ή το κάπνισμα που προκαλούν ανοσμία/υποσμία για σύντοο χρονικό διάστημα. Στο Πάρκινσον η απώλεια έρχεται σταδιακά, χωρίς προφανή λόγο και δεν βελτιώνεται με τον χρόνο.

3. Δυσκοιλιότητα: Η δυσκοιλιότητα είναι επίσης ένα από τα συχνότερα μη κινητικά συμπτώματα της νόσου του Πάρκινσον και μπορεί να εμφανιστεί περισσότερα από 15 χρόνια πριν από τη διάγνωση. Πιστεύεται ότι σχετίζεται με αρχικές αλλαγές στο νευρικό σύστημα που ελέγχει τη λειτουργία του εντέρου.

   💡 Τι είναι φυσιολογικό / Άλλη αιτία: Δυσκολία για λίγες ημέρες λόγω αλλαγής περιβάλλοντος (π.χ. σε ένα ταξίδι), μειωμένης πρόσληψης νερού ή φυτικών ινών, ακινησίας ή λήψης συγκεκριμένων φαρμάκων (π.χ. σίδηρος, αναλγητικά). Στο Πάρκινσον μιλάμε για μια μόνιμη, χρόνια εγκατεστημένη δυσκοιλιότητα που επιμένει για μήνες ή χρόνια.

4. Κατάθλιψη και άγχος: Μπορεί να εμφανιστούν χρόνια πριν από τα κινητικά συμπτώματα, ως αποτέλεσμα αρχικών αλλαγών στον εγκέφαλο. Εμφανίζονται σημαντικά πιο συχνά και έντονα στις γυναίκες.

   💡 Τι είναι φυσιολογικό / Άλλη αιτία: Αντιδραστικό άγχος ή θλίψη λόγω ενός συγκεκριμένου γεγονότος της ζωής (απώλεια, οικονομικά προβλήματα, έντονο εργασιακό στρες). Στο Πάρκινσον μπορεί να εμφανιστούν ξαφνικά, χωρίς να υπάρχει κάποιος εξωτερικός ψυχολογικός λόγος ή στενάχωρο γεγονός στη ζωή του ατόμου, και συχνά δεν βελτιώνονται πολύ με τις κλασικές μεθόδους ψυχοθεραπείας.

Τα πρώτα κινητικά συμπτώματα

Τα κινητικά συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως αφότου έχουν εκδηλωθεί μη κινητικά συμπτώματα και όταν πλεόν σημαντικός αριθμός των εγκεφαλικών κυττάρων που παράγουν ντοπαμίνη έχει καταστραφεί. Στα αρχικά στάδια, τα κινητικά συμπτώματα είναι συνήθως ήπια και γίνονται πιο έντονα με το χρόνο. Τα συχνότερα πρώτα κινητικά συμπτώματα είναι:

1. Τρόμος: Τρέμουλο που συνήθως ξεκινά στο ένα χέρι ή πόδι και εμφανίζεται όταν το σώμα βρίσκεται σε ηρεμία. Περίπου 7 στους 10 (70%) ανθρώπους με Πάρκινσον εμφανίζουν τρόμο. Μπορεί να μειώνεται ή να εξαφανίζεται κατά τη διάρκεια του ύπνου και να βελτιώνεται με την κίνηση. Οι γυναίκες εμφανίζουν πιο συχνά τρόμο ως ένα από τα αρχικά κινητικά συμπτώματα.

   💡 Τι είναι φυσιολογικό / Άλλη αιτία: Το παροδικό τρέμουλο στα χέρια ή πόδια μετά από υπερβολική κατανάλωση καφέ, έντονο φόβο, θυμό, ή λόγω έντονης άσκησης. Επίσης, ο «ιδιοπαθής τρόμος» (μια άλλη, συχνή και συνήθως καλοήθης κατάσταση) εμφανίζεται όταν κρατάμε ένα αντικείμενο ή κάνουμε μια κίνηση, ενώ το Πάρκινσον εμφανίζεται κυρίως όταν το χέρι ή πόδι ξεκουράζεται.

2. Ακαμψία (δυσκαμψία): Οι μύες παραμένουν σφιγμένοι, γεγονός που μπορεί να προκαλεί πόνο, δυσκολία στην κίνηση και αίσθημα ακαμψίας στα άκρα ή στον κορμό.

   💡 Τι είναι φυσιολογικό / Άλλη αιτία: Μια κλασική μυϊκή θλάση, ψύξη, αυχενικό σύνδρομο ή αρθρίτιδα μετά από κακό ύπνο ή έντονη χειρωνακτική εργασία, η οποία υποχωρεί με ξεκούραση, διατάσεις ή αντιφλεγμονώδη.

3. Αλλαγές στον γραφικό χαρακτήρα: Τα γράμματα γίνονται πιο μικρά και είναι δύσκολο να διαβαστούν (μικρογραφία).

   💡 Τι είναι φυσιολογικό / Άλλη αιτία: Το να γράφει κανείς πιο βιαστικά ή άτσαλα επειδή είναι κουρασμένος ή επειδή έχει να γράψει καιρό με στυλό (λόγω χρήσης υπολογιστών). Στο Πάρκινσον, το μέγεθος των γραμμάτων μικραίνει όλο και περισσότερο όσο συνεχίζετε να γράφετε στην ίδια σειρά.

4. Απώλεια αυτόματης κίνησης χεριών στο περπάτημα: Η αυτόματη κίνηση των χεριών στο περπάτημα μπορεί να μειωθεί. Ορισμένοι άνθρωποι με Πάρκινσον όταν περπατούν, μπορεί να μην κουνάνε και τα δυο χέρια το ίδιο. Το ένα χέρι μένει ακίνητο ή κολλημένο στο πλάι, ενώ το άλλο κουνιέται φυσιολογικά.

   💡 Τι είναι φυσιολογικό / Άλλη αιτία: Το να κρατάει κανείς ασυναίσθητα το χέρι του πιο σταθερό επειδή κρατάει μια τσάντα, το κινητό του, ή επειδή πονάει ο ώμος του από άλλη αιτία.

Πότε πρέπει να επισκεφθείτε νευρολόγο;

Αν ανησυχείτε ότι εμφανίζετε μη κινητικά συμπτώματα (όπως η απώλεια όσφρησης ή η διαταραχή ύπνου RBD) και φοβάστε για πιθανότητα Πάρκινσον, το επόμενο σωστό βήμα είναι να προγραμματίσετε ένα μη επείγον ραντεβού με έναν νευρολόγο (ιδανικά με εξειδίκευση στις κινητικές διαταραχές).

Ο νευρολόγος θα πραγματοποιήσει μια λεπτομερή κλινική εξέταση. Τα αποτελέσματα αυτής της εξέτασης μπορεί να είναι απόλυτα φυσιολογικά ή να δείξουν πολύ ήπια κινητικά συμπτώματα που συχνά εμφανίζονται στη νόσο. Λόγω της μη ειδικής φύσης των πρώτων ενοχλημάτων, πολλοί άνθρωποι χάνουν χρόνο απευθυνόμενοι αρχικά σε άλλες ειδικότητες, όπως ορθοπαιδικούς ή ψυχολόγους.

Το κλειδί για τη διάγνωση: Χρειαζόμαστε την κίνηση

Ακόμη κι αν κάποιος παρουσιάζει όλα τα παραπάνω μη κινητικά συμπτώματα (δυσκοιλιότητα, κατάθλιψη, ανοσμία), δεν μπορεί να τεθεί διάγνωση νόσου Πάρκινσον αν δεν συνυπάρχουν έστω και ήπια κινητικά συμπτώματα.

Γιατί χρειάζεται υπομονή και τι μπορείτε να κάνετε σήμερα

Η διάγνωση της νόσου Πάρκινσον απαιτεί χρόνο και κλινική παρακολούθηση, καθώς δεν υπάρχει μια απλή εξέταση αίματος που να την επιβεβαιώνει. Επιπλέον, δεν διαθέτουμε ακόμη φάρμακα που να προλαμβάνουν ή να καθυστερούν την εξέλιξη της νόσου πριν αυτή εκδηλωθεί κινητικά.

Αν εσείς ή ο γιατρός σας υποψιάζεστε υψηλή πιθανότητα για μελλοντική εμφάνιση Πάρκινσον, το πιο ισχυρό «όπλο» που έχετε στα χέρια σας σήμερα είναι η συστηματική σωματική άσκηση. Η αερόβια γυμναστική, το έντονο περπάτημα και οι ασκήσεις ισορροπίας έχουν αποδειχθεί επιστημονικά ότι προστατεύουν τα εγκεφαλικά κύτταρα και τον οργανισμό για το μέλλον.

Γιατί η έγκαιρη διάγνωση έχει σημασία;

Τα αρχικά συμπτώματα δεν σημαίνουν πάντα Πάρκινσον, αλλά μπορεί να οφείλονται σε άλλες ασθένειες. Έγκαιρη διάγνωση του Πάρκινσον σημαίνει:

• Έγκαιρη έναρξη της κατάλληλης θεραπείας.

• Καλύτερο έλεγχο των συμπτωμάτων από τα πρώτα στάδια.

• Αποφυγή άσκοπων εξετάσεων και καθυστερήσεων στη διάγνωση.

• Περισσότερο χρόνο για ενημέρωση, προγραμματισμό και ομαλή προσαρμογή.

• Διατήρηση της ανεξαρτησίας και της ποιότητας ζωής για πολλά περισσότερα χρόνια.